Tạp chí văn nghệ Xứ Thanh
Trang chủ   /   Văn hóa   /   Tục hát séc bùa mừng năm mới của người mường Đủ
Tục hát séc bùa mừng năm mới của người mường Đủ

Tục hát séc bùa mừng năm mới của người mường Đủ

TRẦN THỊ LIÊN

Mường Đủ là một trong những mường lớn của huyện Thạch Thành cũ (Thanh Hóa). Mường Đủ xưa là đất của huyện Quảng Bằng phủ Thiệu Thiên, tỉnh Thanh Hóa, cuối thế kỷ XIX một số tổng của huyện Quảng Bằng được nhập vào huyện Thạch Thành. Ngày nay Mường Đủ thuộc xã Thạch Bình, huyện Thạch Thành cũ.
Mường Đủ là đất cư trú lâu đời của người Mường Thạch Thành nên vùng đất này cũng là nơi bảo lưu được vốn văn hóa truyền thống phong phú và đặc sắc. Một trong những lễ tục đáng lưu ý ở đây là tục hát séc bùa mừng năm mới mỗi độ xuân về.
Về mặt tổ chức, phường séc bùa được tổ chức giống như kiểu “phường ca nhạc nghiệp dư”. Cả phường có từ 15-30 người do một trùm phường đứng đầu. Cả năm họ vẫn lao động bình thường. Vào những ngày cuối cùng của năm họ tụ tập nhau lại luyện giọng, hòa âm và đầu năm họ tổ chức đi hát chúc mừng năm mới cho các gia đình, các hội lễ đầu năm. Đầu tiên là hát chúc ở nhà lang đạo, hoặc lý, hương sau đó đến hát ở nhà thứ dân. Thông thường hát từ ngày mùng hai tết đến hết ngày hạ nêu (mùng bảy tháng giêng âm lịch). Nhạc cụ chủ yếu của phường séc bùa là bộ cồng, chiêng, mèn. Đây là nhạc cụ bắt buộc phải có với bất cứ một phường séc bùa nào cho nên có người gọi “phường bùa thực chất là một dàn nhạc cồng”.
Về nội dung hát séc bùa là hát chúc mừng năm mới. Lời “hát” thực chất là lời chúc theo kiểu thơ tự do được “ứng tác” và vận dụng linh hoạt vào các hoàn cảnh cụ thể khác nhau. Phần nhạc đệm rộn ràng, vui vẻ tạo không khí phấn khởi, lạc quan cho ngày đầu năm mới.
Hát séc bùa tiến hành theo ba bước: Hát chào, hát chúc và hát tạm biệt. Phần hát chào mở đầu thường là rất khuôn thức theo kiểu “năm hết, tết đến”, “xin chúc cho gia đình ông bà…”, ông trùm phường thể hiện tài năng linh hoạt của mình. Tùy theo từng gia đình phường đến mà ông trùm “nhạy bén” biết được ước muốn của họ để vận dụng các lời chúc cho đúng với nguyện vọng của gia đình.
Thấy một gia đình đông con nhiều cháu, ông trùm bao giờ cũng phải chúc “cậu út, nàng cả” thành đạt. Thấy một gia đình chuẩn bị làm nhà ông trùm thường chúc chủ nhà tìm được thợ khéo làm “chạm nên con rồng con hạc”. Thấy gia đình ăn nên làm ra, ông trùm phường chúc “làm cơm cơm có, làm lọ lọ nên”…
Phần thứ ba là phần hát tiễn biệt. Chủ nhà cảm ơn phường bùa đã chúc cho gia đình những điều tốt đẹp. Phường bùa cảm ơn gia đình đã “tặng” phường nhiều gạo nhiều tiền. Họ hứa hẹn với nhau năm sau lại hát. Dưới đây là lời hát các bước:
Đoạn mở đầu:
Một năm có mười mấy tháng
Một tháng có mấy mươi ngày
Năm đầy tháng thiếu
Có vua liệu cùng lo
Bây giờ năm cũ đã hết
Tháng Tết cũng đà
Anh em chúng tôi
Rủ rập cùng nhau
Đi chơi tiếng trống
Đi dạo tiếng chiêng
Đang đi ngoài đàng
Trông vào ngó thấy
Cậu út cô ả
Chú cả nàng hai
Ra đây mở cửa
Cửa mở đã rộng
Cửa chống đã cao
Chúng tôi bước vào
Đứng ở dưới sân
Trông lên ngó lại
Cột cửa làm bằng mài lái
Cột cái làm bằng xoan đào
Đứng cửa ngó vào
Nhà ông lắm trâu nhiều bò
Nhiều niếng lắm sanh
Tốt ông anh lành ông ún.
Sau đoạn này, cả phường đánh một loạt cồng và ông trùm phường hát tiếp các lời chúc của giai đoạn hai:
Chúc ông, chúc bà
Bước sang năm mới
Khỏe mạnh bình yên
Trên nhà lành ông anh bà ả
Dưới sân lành lợn, lành gà
Chuyện dở không hay
Chuyện hay lại tới
Làm cơm cơm có
Làm lọ lọ nên
Mạn dưới kẻ chợ đồn lên
Mạn trên người mường đồn xuống
Tốt mặt hơn người
Tươi mặt hơn bạn
Chúc cho ông bà
Con trai học tài thi đỗ
Con gái thạo chỉ, thạo nương
Trên nhà lọ đầy đụn
Dưới sân lắm trâu nhiều bò
Chúc cho ông bà
Làm nhà thật khéo
Tìm được thợ bên Bắc khéo làm
Tìm được thợ bên Đông khéo chạm
Chạm nên con rồng, con hạc
Con chầu đi, con chầu về
Người ở đất mường ni
Đất cá hóa rồng?
Ba năm nổi quận công 
Bốn năm nổi quan triều
Người dập dìu lên xe xuống ngựa.
Đoạn kết:
Trăm ơn nghìn ơn
Ơn ông trên nhà
Ơn bà gian trong
Đã có lòng thương
Cho phường chúng tôi
Thúng gạo cả, 
Rá gạo đầy
Phường chúng tôi bước ra
Chúc ông bà ăn lại ở lại
Khỏe mạnh bình yên
Phường chúng tôi ra đi
Còn lưu luyến lại
Ông bà cũng nghe sầu nghe thương
Cho phường chúng tôi lên đường mạnh khỏe.
Lời ca trong sáng, giản dị, nhạc cồng vui tươi, tạo không khí ấm áp, phấn khởi ngày xuân. Từ sau cách mạng tháng Tám, tục hát séc bùa mừng năm mới ở Mường Đủ không được duy trì, xong bà con vẫn rất tự hào về tục lệ này. Thiết tưởng bảo lưu một phong tục đẹp cũng là một việc làm cần thiết, góp phần giữ gìn sắc thái văn hóa quê Thanh.
                                                                                         

T.T.L


Các tin liên quan

Thống kê truy cập
 Đang online: 122
 Hôm nay: 5
 Tổng số truy cập: 14897451
Cửa sổ văn hóa

  • TẠP CHÍ VĂN NGHỆ XỨ THANH
  • Địa chỉ: Tầng 9, trụ sở hợp khối các đơn vị sự nghiệp tỉnh, đường Lý Nam Đế, Phường Đông Hương, TP. Thanh Hóa - Điện thoại: 0237.3859.400
  • Chịu trách nhiệm nội dung: Thy Lan
  • Website: tapchixuthanh.vn - Email: tapchixuthanh@gmail.com
  • Giấy phép số 187/GP-TTĐT do Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cấp ngày 26/10/2023
  • Đơn vị xây dựng: Trung tâm CNTT&TT Thanh Hóa