Sự nghiêm cẩn và bình dị của Kiều Huyền trong cuốn sách “Thức với lửa đèn”
Sự nghiêm cẩn và bình dị của Kiều Huyền trong cuốn sách “Thức với lửa đèn”
HẠNH LÊ
Có những cá nhân dường như sinh ra để thực thi sứ mệnh sáng tạo, phong cách viết bộc lộ phông văn hóa rộng và toàn bộ sự chu tất, sắc sảo của họ đối với đời sống văn hóa từ cổ xưa đến đương đại. Kiều Thu Huyền là một trong những cây viết như vậy - cây bút chinh phục lòng người bằng những điều rất giản dị.
Nhà báo, nhà lý luận phê bình văn học Kiều Thu Huyền vốn là Tiến sĩ ngành Lý luận văn học, được đào tạo bài bản cộng với khả năng tự học, tự trau dồi khiến bút lực của chị càng được “mài” sắc thêm. Do đặc điểm nghiệp vụ báo chí, chị đã hình thành cách viết gần gũi, tự nhiên, dễ đi vào lòng người, đồng thời chọn được những điểm nhấn, nét sắc riêng trong hành văn, cấu tứ. Tôi có nhiều dịp đọc chị khi tìm kiếm dữ liệu về các vùng đất, các vấn đề văn hóa của xứ Thanh, thấy khâm phục bởi các trang viết của chị, rất nhẹ nhàng nhưng nó là kết quả của một hành trình trải nghiệm độc lập, nghiêm cẩn của người làm báo. Với những trang viết lý luận phê bình, chị thực sự sâu, đằm và duyên trong việc tiếp cận vấn đề. Đọc chị, tôi thường thấy một cảm giác sắc - gọn - tinh có lúc lại cực kỳ “mềm” dễ khiến người ta chạy theo những cảm xúc của chị tuôn trào trong bài viết. Gọi nôm na là múa bút, thực ra là cái mà chị đã gắng tìm thấy, ghìm lại, chưng cất và lan tỏa…
Cuốn sách “Thức với lửa đèn” cho thấy một Kiều Thu Huyền đầy nội lực và sắc sảo bên trong một vẻ giản đơn. Đây là công trình được tập hợp từ nhiều bài viết của chị rải rác qua nhiều năm, thông qua việc tìm hiểu, nghiên cứu về những gương mặt làm nên dấu ấn văn hóa văn nghệ, đời sống lao động của con người xứ Thanh. Hơn ba mươi bài viết của chị là điểm sách, nhưng nội hàm cuốn sách chứa sức nặng của tư tưởng, hành trình tìm kiếm những con người đặc biệt có lòng yêu nước, yêu và gắn bó với lịch sử, văn hóa của dân tộc.
Với phạm vi nghiên cứu rộng, trường thời gian dài, tác giả điểm đến hàng chục gương mặt nghệ sĩ Thanh Hóa ở các lĩnh vực. Trong đó bao gồm những tên tuổi văn nghệ sĩ được bạn đọc yêu mến, góp phần tô thắm vẻ đẹp xứ Thanh. Chị đã viết về các nhà nghiên cứu (Hoàng Anh Nhân, Cao Sơn Hải, Hoàng Hùng, Hà Văn Nênh), các nhà thơ (Vương Anh, Định Hải, Văn Đắc, Lê Quang Sinh, Phạm Xuân Quý, Vũ Thị Khương), các nhà văn (Nguyễn Huy Súc, Nguyễn Văn Đệ, Hà Văn Thương, Hà Thị Cẩm Anh, Đào Hữu Phương). Ở mảng hội họa chị đã điểm tên các họa sĩ (Đỗ Chung, Lê Thị Thanh, Lê Mai, Bùi Thị Ngoan), nhiếp ảnh gia (Trần Đàm, Lê Thanh Từ, Phạm Công Thắng), nhạc sĩ (Đồng Tâm, Văn Hòe, Đỗ Hoài Nam)... Bên cạnh ấy, chị viết về anh hùng Ngô Thị Tuyển - nữ anh hùng của xứ Thanh. Chị cũng quan tâm đến những cá nhân cần mẫn, góp sức, chắt chiu giá trị lịch sử, kinh tế - xã hội như nhà biên soạn sách Lương Viết Lợi và nhà quản lý Nguyễn Xuân Sang...
Chị đã tìm trong mỗi đối tượng những điểm nổi bật nhất, với sự sắc bén, thông minh, chị khai thác được cá tính, tiểu sử và phong cách đối tượng hướng đến. Nét riêng này là ưu điểm của từng đối tượng chị khai thác. Chị giúp người đọc nhận diện nhân vật bằng các từ khóa, như người có “nhiều nhà” (nghệ sĩ Trần Đàm), người gom văn hóa Mường (nhà nghiên cứu Hoàng Anh Nhân, Hà Văn Nênh, nhà thơ Vương Anh), người xót xa sự rơi vãi văn hóa (nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải), người yêu và sống cùng các cung bậc đời sống và cảm xúc của Thanh Hóa (nhạc sĩ Đồng Tâm)... Những trang viết không chỉ là trí tuệ mà còn là tâm huyết và trách nhiệm của chị, thể hiện ở việc chọn nguồn dữ liệu khá dồi dào, phong phú, có những dữ liệu đạt đến độ tinh chọn mang tính độc quyền của Kiều Huyền. Từ cuốn sách này, thế hệ sau có cơ hội hiểu hơn về văn nghệ sĩ lão thành của Thanh Hóa, về cuộc sống và sự cống hiến âm thầm của những người lính trong thời bình, những người lao động chất phác góp phần vào sự phát triển của quê hương, đất nước. Cuốn sách vừa chỉ ra được những điểm chính của cuộc đời nghệ sĩ, vừa thổi hồn, say sưa cùng các sáng tác của nghệ sĩ, một cách rất tự nhiên, xoáy người đọc vào những cung bậc cảm xúc, “sống” và đồng cảm cùng nhân vật, như sự múa bút, sự nhào nặn con chữ một cách tinh tế. Sau những mở đầu rất giản dị có tính thông tin, Kiều Thu Huyền khéo léo chưng cất chất men say lôi cuốn người đọc. Chị cũng khéo léo gợi mở tâm tư của nghệ sĩ, tư tưởng cốt lõi của người nghệ sĩ gắn với những giá trị, phẩm hạnh và tài năng của nghệ sĩ. Đây chính là điểm nổi bật hơn nữa của Kiều Huyền trong mỗi bài viết của mình, chị không chỉ khai thác và đặc tả phong cách của văn nghệ sĩ, mà chị còn đặc tả phẩm cách nghệ sĩ.
Đối với nhóm các đối tượng là nhân vật lịch sử, những người có công lao phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, chị đã sử dụng lối đặc tả, lựa chọn điểm nổi bật về con người, sự kiện, đóng góp của họ và cả những tâm tư của họ đối với công cuộc kiến tạo, xây dựng phát triển quê hương Thanh Hóa hiện nay. Họ chính là người góp phần vun đắp vẻ đẹp truyền thống anh hùng, chịu khó, sáng tạo trong chiến đấu và lao động sản xuất. Kiều Thu Huyền đã lựa chọn những điểm tựa lịch sử, văn hóa để khai thác nét hiện thực của người làm văn hóa hôm nay. Trong mỗi cách trích dẫn cho thấy chị rất giàu trải nghiệm, tình cảm trong sáng và dễ xúc động trước vẻ đẹp của đời sống. Mỗi trang viết của chị là một cuộc dạo chơi cùng ngôn ngữ nhưng thực sự trách nhiệm và chuyên nghiệp của người văn viết báo. Đọc sách của chị thấy sự giản dị mà không thô, chọn lọc mà đủ nhẹ nhàng, thanh thoát, điểm mà tinh tế, đủ đầy, chọn những điểm chính, cái sâu, cái bản chất của mỗi nhân vật chị hướng đến. Những bài viết ngắn, câu chữ ngắn gọn, lối sáng tạo của chị làm nên nét văn hóa trong biểu đạt: sắc sảo trong gần gũi, thông minh trong sự khiêm nhường, ngắn gọn mà lan tỏa. Để tạo nên điều này, cùng với nền tảng đào tạo bài bản và tự đào tạo, chính những nhà văn viết báo như chị đã thao thức trăn trở, chắp thêm những suy tư, mong muốn về sự phát triển của xứ Thanh. Đặc biệt, sự thấu cảm được bộc lộ tinh tế ở việc chọn lọc dữ liệu, và thi thoảng trong những câu chuyện kể buông cho ta một mệnh đề đầy ẩn ý, khiến độc giả tâm tư. Ví như khi chị thuật lại câu nói của Vương Anh: “Có những lúc đời tôi còn buồn nhiều hơn rất nhiều những bài mo”. Những bài viết của chị là sự trăn trở, thao thức như tiêu đề của cuốn sách - “Thức với lửa đèn”- rất giàu cảm xúc nhưng không hề cảm tính mà giữ được sự cân bằng.
Phông văn hóa rộng, gắn giữa lý luận với thực tiễn nhuần nhuyễn, cuốn sách của Kiều Thu Huyền chỉ dẫn mà như trò chuyện, giúp bạn đọc tìm hiểu được rất nhiều thông tin, gắn văn hóa với vùng đất, con người. Cuốn sách là cầu nối giữa tác phẩm với tác giả, giữa tác phẩm, nhà sáng tạo với người làm nghiên cứu lý luận phê bình văn học nghệ thuật. Từ cuốn sách này hứa hẹn của một cuộc dấn thân sâu sắc hơn nữa vào địa hạt văn chương, bởi chị còn rất nhiều ý tưởng, bài viết, bản thảo của chuyên ngành văn học. Đồng thời, ở chị thể hiện sự nghiêm túc và tràn đầy nhiệt huyết đóng góp vào nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa của quê hương, đất nước.
Nhìn nhận lại số lượng những người sáng tác tại Thanh Hóa, Kiều Thu Huyền dồi dào bút lực, bản lĩnh xông pha. Chị truyền tải các giá trị văn hóa cao đẹp tới nhân dân xứ Thanh nói riêng và toàn thể bạn đọc, người yêu mến văn chương, người trân trọng giá trị nói chung. Chị đã làm dày hơn vốn tri thức và vốn sống, nuôi dưỡng sự sáng tạo để góp phần lan tỏa cái đẹp theo một lối riêng, rất đáng trân quý và học tập.
H.L