Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh “vũ khí” sắc bén bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh “vũ khí” sắc bén bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
LƯU NGA
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, văn hóa văn nghệ luôn được Đảng ta xác định là một mặt trận quan trọng và người nghệ sĩ chính là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Bước vào kỷ nguyên số với sự bùng nổ của thông tin đa chiều, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trở nên cam go và phức tạp hơn bao giờ hết. Trong dòng chảy đó Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh - cơ quan ngôn luận của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Thanh Hóa đã nổi lên như một điểm sáng, một “pháo đài” tư tưởng vững chắc. Đặc biệt mảng Văn xuôi trên Tạp chí không chỉ dừng lại ở những giá trị tự sự, thẩm mỹ đơn thuần mà đã thực sự trở thành “vũ khí” sắc bén góp phần trực tiếp vào việc bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và định hướng giá trị nhân văn cho độc giả.
Ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, văn chương, nghệ thuật luôn song hành cùng với những biến đổi của xã hội và con người, phản ánh trung thực nhất thời đại của nó. Chính vì thế những giá trị của văn học luôn là thước đo, là chuẩn mực của hệ thống tư tưởng, cũng như là “vũ khí” sắc bén bảo vệ thời đại. Trong đó Văn xuôi đóng vai trò chủ đạo có yếu tố phản ánh trực diện và đóng vai trò quan trọng không chỉ bảo vệ các giá trị Chân - Thiện - Mỹ mà còn bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng và hệ thống chính trị của một thời đại. Trong lịch sử văn học Việt Nam, văn học thế kỷ XX có vị trí và ý nghĩa đặc biệt, đồng thời trải qua con đường quanh co do mấy cuộc chiến tranh tạo nên. Từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, ở Việt Nam đã hình thành một nền văn học hiện đại thực thụ và đã chớm có khuynh hướng hiện đại chủ nghĩa. Từ ngày thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa văn học thiên về phục vụ công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Sau năm 1954, đất nước chia làm hai miền, văn học miền Bắc vẫn đi sâu vào con đường văn học vô sản, xã hội chủ nghĩa; còn ở miền Nam văn học đi theo ảnh hưởng của văn học Âu Mỹ đương đại. Sau năm 1975 đất nước thống nhất nhưng gặp rất nhiều khó khăn về kinh tế, chiến tranh biên giới phía Bắc và chiến tranh biên giới phía Tây Nam. Văn học bộc lộ những yếu kém của chính sách văn nghệ, dẫn đến cuộc đổi mới có tính “cởi trói” cuối năm 1986. Cuối những năm 90 của thế kỷ XX, đặc biệt thế kỷ XXI sự thâm nhập của internet, văn học có những đổi thay mới, vừa duy trì chủ nghĩa hiện thực vừa có dấu hiệu hiện đại chủ nghĩa và hậu hiện đại. Trải qua bao thăng trầm, biến cố văn học nghệ thuật nói chung và văn xuôi nói riêng luôn làm tốt vai trò “thư ký” trung thành của mình với hệ thống tác phẩm được ghi nhận không chỉ ở Việt Nam mà còn trên văn đàn thế giới, với những cái tên vừa là nhà chính trị đồng thời là những tác giả tài ba như: Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Tố Hữu… Với lợi thế về biên độ phản ánh rộng, khả năng thâm nhập sâu vào đời sống tâm lý nhân vật và sự lôi cuốn của cốt truyện, văn xuôi có sức lan tỏa thẩm thấu rất mạnh. Điều này được minh chứng rõ nhất qua mảng Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh. Ở đó bạn đọc văn xuôi của Tạp chí nhận ra tác phẩm được in ấn ở đây không đi theo lối mòn giáo điều. Các tác giả đã khéo léo chuyển hóa các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng thành những hình tượng nghệ thuật sống động. Điểm tựu chung của hệ thống tác giả và cộng tác viên ở Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh đều hiểu rằng, để bảo vệ Đảng, cách tốt nhất là chuyển tải những thông điệp qua hệ thống cốt truyện, tuyến nhân vật mang cốt cách của người Việt, người con xứ Thanh luôn nhân hậu nhưng hào hùng và khí phách. Từ đó mang lại thông điệp làm cho người đọc tin Đảng, yêu Đảng và thấy được sự gắn bó máu thịt giữa Đảng với vận mệnh dân tộc. Mỗi truyện ngắn, bút ký trên Tạp chí là một “viên gạch” góp phần xây dựng niềm tin ấy, đồng thời là một đòn phản công mạnh mẽ vào những luận điệu xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ.
Giá trị lịch sử không phải để “minh họa” mà để gieo niềm tin
Dọc theo các số Tạp chí, độc giả dễ dàng bắt gặp những trang viết xúc động về vùng đất “phên dậu” Thanh Hóa trong kháng chiến. Ở đây, chủ nghĩa Mác - Lênin hay tư tưởng Hồ Chí Minh không xuất hiện như những khái niệm khô cứng. Chúng hiện lên qua số phận con người, qua một đảng viên già vẫn bám thôn bản giữa lúc kinh tế thị trường xô lệch giá trị, qua một người lính trở về mang trong mình thương tích cả thể xác lẫn ký ức nhưng vẫn không thôi tin rằng con đường mình đã đi là đúng. Nhân vật hiện lên có thể với nỗi sợ, sự do dự và cả những khoảnh khắc yếu lòng. Nhưng chính điều đó lại làm cho lý tưởng cộng sản của họ trở nên đáng tin hơn, chứ không phải kém đi.
Các tác phẩm của những cây bút lão luyện như: Từ Nguyên Tĩnh, Kiều Vượng, Lê Xuân Giang, Hà Cẩm Anh đến Nguyễn Huy Súc, Nguyễn Cẩm Hương, Viên Lan Anh… hay các tác giả thế hệ trẻ hiện nay như: Ngân Hằng, Đình Giang, Nguyễn Hải, Lê Đình Trung, Lê Ngọc Sơn… đều đang tái hiện lại hình ảnh người đảng viên, người lính vẫn đang ngày đêm cắm bản hy sinh hạnh phúc riêng của mình để phấn đấu vì lý tưởng của Đảng và nhân dân. Chúng ta có thể nhìn lại hệ thống tác phẩm ký tham dự cuộc thi do Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa tổ chức: cuộc thi ký về đề tài Biên phòng Thanh Hóa (năm 2014) và cuộc thi với chủ đề “Biên cương một dải vững bền” (năm 2023), hay những tác phẩm văn xuôi viết tham dự “Giải búa liềm vàng”, cuộc vận động Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Hệ thống tuyến nhân vật về người lính, về người đảng viên được khắc họa rõ nét. Họ không phải là những siêu nhân mà là những con người bằng xương bằng thịt, có nỗi sợ, có tình yêu nhưng trên hết là lý tưởng cộng sản dẫn dắt. Khi đọc những dòng văn tả thực về sự hy sinh thầm lặng của người chiến sĩ cách mạng trong cuộc sống hiện thực, giữa một thế giới đầy rẫy những cám dỗ và những mưu lợi cá nhân đang diễn ra thường ngày. Người đọc tự khắc nhận ra sự phi lý và độc ác của những luận điệu xuyên tạc. Mặt khác cũng có những truyện ngắn viết về cán bộ cơ sở sa vào lợi ích cá nhân, về sự thờ ơ trước nỗi khổ của dân. Phải nói thật rằng đọc những đoạn ấy không dễ chịu nhưng lại hết sức cần thiết. Bởi nếu văn học chỉ ca ngợi, chỉ chọn mặt sáng thì nó vô tình tiếp tay cho sự suy thoái, ví như truyện ngắn “Khúc sông chảy xiết” của nhà văn Nguyễn Văn Đệ đạt giải Nhất cuộc thi truyện ngắn năm 2013 trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh. Tác giả không lên án một cách quyết liệt ở việc phê phán mà đặt nhân vật của mình ở cạnh những con người lặng lẽ, bền bỉ, dám chịu thiệt vì dân. Và chính sự đối sánh ấy giúp người đọc phân biệt rõ đâu là bản chất của Đảng, đâu là những cá nhân đi chệch khỏi lý tưởng. Đây có lẽ là cách bảo vệ nền tảng tư tưởng hiệu quả nhất bởi đơn giản nhất chính là việc không che giấu cái xấu, nhưng cũng không để cái xấu định nghĩa toàn bộ. Bởi kẻ thù thực sự của nền tảng tư tưởng không phải là những trang văn phê phán trung thực, mà là sự im lặng trước cái sai.
Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh đã làm tốt vai trò giám sát xã hội bằng ngôn ngữ nghệ thuật đó. Nó nhắc nhở người đọc một điều rất bình dị và nhẹ nhàng, nếu không tự làm sạch mình thì mọi luận điệu chống phá từ bên ngoài đều sẽ có đất sống và con người sẽ tha hóa.
Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh “lá chắn mềm” kết hợp giữa bản sắc văn hóa và tư tưởng chính trị
Thanh Hóa là vùng đất có bề dày văn hóa đặc sắc. Các tác giả văn xuôi trên Tạp chí đã khôn khéo lồng ghép việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh văn hóa là động lực của sự phát triển, các bài bút ký, truyện ngắn, ghi chép… trên Tạp chí về lễ hội truyền thống, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về nếp sống thanh lịch của người dân xứ Thanh chính là cách để bồi đắp lòng yêu nước. Một khi người dân tự hào về cội nguồn, tin yêu vào văn hóa dân tộc họ sẽ có “sức đề kháng” tự nhiên trước những luồng văn hóa độc hại, ngoại lai vốn thường đi kèm với những âm mưu chính trị đen tối.
Hiện nay Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh đang tổ chức cuộc thi ký viết về du lịch với chủ đề “Xứ Thanh vẻ đẹp hội tụ” thu hút rất nhiều hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa cũng như đông đảo lực lượng cộng tác viên, người viết ở ngoài tỉnh tham gia, tạo nên bức tranh đa sắc và phong phú. Chính vì vậy Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh đã làm tốt vai trò “người gác đền” văn hóa, từ đó củng cố vững chắc trận địa tư tưởng tại địa phương. Bởi khi người ta còn trân trọng lễ hội truyền thống, còn tin vào đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, còn giữ được nếp sống nghĩa tình, thì những luồng tư tưởng lệch lạc, cực đoan sẽ khó lòng xâm nhập.
Tuy nhiên không phải mọi tác phẩm đều đạt đến độ chín, vẫn có những trang viết còn nặng minh họa, còn lộ rõ ý đồ tuyên truyền. Một số cây bút trẻ có nhiệt huyết nhưng trải nghiệm chính trị và xã hội chưa đủ sâu để gánh những vấn đề lớn. Nhưng điều quan trọng là hướng đi. Vì vậy việc tổ chức họp mặt cộng tác viên, trại sáng tác, đi thực tế hàng năm của Tạp chí đã góp phần đưa những giá trị văn hóa cùng bản sắc dân tộc xứ Thanh được hiện thực hóa trong các tác phẩm văn học nghệ thuật được tuyên truyền, đăng tải đến rộng rãi nhân dân. Bên cạnh đó việc bồi dưỡng và nâng cao trình độ chuyên môn lẫn tư tưởng, đạo đức và bản lĩnh chính trị của đội ngũ biên tập viên, những người “gác gôn” của Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh là một yếu tố vô cùng quan trọng. Từ những lớp tập huấn, những cuộc sinh hoạt chuyên môn cũng như việc đưa biên tập viên, phóng viên đến những vùng sâu, vùng xa cùng ăn, cùng ở và cùng trải nghiệm với nhân dân đã giúp cho bản lĩnh của đội ngũ cán bộ, biên tập viên, và phóng viên tại Tạp chí luôn vững vàng, giữ vững tôn chỉ, mục đích hoạt động, quan trọng hơn họ sẽ luôn là người nói lên tiếng nói có trách nhiệm, là sự lựa chọn đứng về một phía, phía của niềm tin, của nhân dân, của Đảng. Đồng thời họ sẽ là “cầu nối” từ hội viên, cộng tác viên đến với độc giả, nhân dân bằng sự tỉnh táo, bằng lương tri và bằng cảm xúc thật. Những ngòi bút ấy luôn là “vũ khí” không ồn ào nhưng đủ sắc để bảo vệ những giá trị cốt lõi mà bao thế hệ đã đánh đổi bằng máu và niềm tin.
Trong bối cảnh thế giới đầy biến động những người cầm bút trên quê hương “Thanh kỳ khả ái” sẽ tiếp tục mài sắc ngòi bút lấy tâm trong, trí sáng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần xây dựng một quê hương Thanh Hóa giàu đẹp, văn minh. Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng vẫn còn dài và gian khổ nhưng với bản lĩnh của những văn nghệ sĩ - chiến sĩ, Văn xuôi trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh chắc chắn sẽ tiếp tục là “ngọn đuốc” soi đường, góp phần bảo vệ vững chắc thành trì tư tưởng của Đảng trong lòng nhân dân.
L.N